اصطلاحاتی در معماری
آبساب چیست ؟

آجرتراش داده شده ای که با آجردیگر در آب ساییده شده باشد.

آجرپیش بر چیست؟
آجری که قبل از پخت بصورت دلخواه شکل داده می شود.

آژندچیست؟

ملات،خمیری است که فاصله میان مصالح را پرکرده،قطعات را به هم می چسباند.

آفتابگیر چیست؟

بخش رو به جنوب غربی،یا جنوب شرقی ساختمان

آفتاب کورچیست؟

بخش رو به غرب ساختمان را می نامند.

آمودچیست؟

آرایشی که پس از پایان کار ساختمان برآن بیفزایند،تزیین الحاقی،نماسازی سنگی،آجری،کاشیکاری و گچ بری

آهیانه چیست؟

به معنی جمجمه،در گنبدهای دو پوسته،پوشش زیرین را گویند،به کدنبه نیز مصطلح می باشد.

عضوی خمیده شکل یا رگه ای برجسته که بردهانه ی قوس یا در محل تقاطع تاقهای آهنگ  احداث میشودو یا تاق را به بخشهای کوچک تقسیم میکند و عموما کاربرد ساختمانی وتقویتی وگاهی جنبه ی تزیینی دارد.از جهت کاربرد قوس وتاقهای قوسی بر تویزه اتکا می یابند.

رگچین چیست؟
Course

رج،سنگ چینی یا آجرچینی به شیوه ای که سنگ ها یا آجرهایی با بلندی مساوی به صورت ردیف های پیوسته ی افقی کنار هم قرار میگیرند.

آسمانه چیست؟

به معنای سقف می باشد.

ارش چیست؟

اندازه از نوک انگشت تا آرنج، در معماری به اندازه شش گره ( ۴۰ سانتی متر) می باشد.

ازاره چیست؟

بخشی از پایین دیوار است که معمولا برای استحکام بیشتر آمودی از سنگ وکاشی دارد.

ازج-ازغ چیست ؟ 

به معنی شاخه های انگور یا بیاره خربزه که شکلی کج است، در معماری پوشش منحنی (یا سغ) را گویند.

اسلیمی چیست؟

نقشی گردان یا انحنا دار است.

استودان چیست؟

استخوان دان، جای نگه داری استخوان مردگان (در کیش زرتشتی) که مانند آرامگاه های نقش رستم فارس است .

اسپرچیست؟

دیوار جداکننده،دیوارهایی که میان دو پایه باربر می سازندفبخشی ازنمای ساختمان که در و پنجره نداشته باشد.

اشکوب چیست؟

طبقه، سقف رامی نامند.

افرازچیست؟

ارتفاع، بلندی را می نامند.

انبسان چیست؟

به معنای کنتراست میباشد.

اندود دیمه چیست؟

اندودی است که از خمیرآهک و خاکستر چوب بدست می آید، برای آب بندی بدنه آبگیرها وبند ها،دیوار را به دیمه

می اندودند و انقدر ماله می کشند تا کاملا صیقلی و سخت شود.

انگدان چیست؟

بخشاب، تقسیم کننده آب جویهایی سنگی که در پشت سدها برای تقسیم آب می سازند.

اوزیر-افریزچیست؟

واداشتن،در معماری به معنی استخوانبندی بناست.

ایدری چیست ؟

مصالحی که از محل برداشته می شود.

بادپیچ،بادپروا،بادهنج:(هنج به معنای کشیدن) ترک هایی که جهت گرفتن باد در تاق ایجاد می گردد،به بادگیر هم

گفته می شود.

برسو،برساوچیست؟

اطراف چیزی را ساییدن،ساده کردن،پرداخت کردن،در سرزمین ما در گذشته چیزهای مفید را از سایرن گرفته،بعد

از برطرف کردن کاستی و وفق دادن آن با زندگی خود از آن استفاده می کرده اند.برساو معادل استیلزاسیون است.

بستوچیست؟

نوعی قوس بیضی شکل است که در ساخت گنبد استفاده می شود و نسبت فاصله کانونی به دهانه آن ۴ به ۳ است.

بوم آورد چیست؟

از محل،حاصل خود محل،دست دهنده خود محل،مصالح بوم آورد یعنی مصالحی که از خود محل باشد.

بیز چیست؟

به معنی تاب است و در معماری نوعی چفد بیضی شکل است.

پادیاو چیست؟

حیاط دور بسته ای که حوض یا جوی آب در میان داشته باشد،گودال باغچه (به فرانسوی پاسیو گفته می شود.) در

فارسی کهن و میانه به معنای طهارت،شستشو و نیز جایگاهی برای شستشو،پادیاو با همه ویژگیهایش بعد از اسلام

در پیش مساجد و زیارتگاهها به نام وضو خانه جای گرفت.

پاراستی چیست؟

در معماری ایران چفد وتاق وگنبد رااز جایی که شروع می شده قطع نمی کردند بلکه تکه ای را به صورت عمودی

بالا برده سپس منحنی را شروع می کردند.

پاکارچیست؟

جایی که تاق شروع می شود.

پالار چیست؟

تیر حمال یا چیزی که فرسب روی آن می افتد.

پتکانه چیست؟

تاق بندی،تاقچه بندی،تاقهای کوچکی که روی هم سوار می شوند.

پتکینچیست؟

تونگان یا پیش کرده(در خوزستان تونجه گویند) یعنی چیزی که به ترتیب از پایین به بالا می آید.

پدپیل چیست؟

پشت بند،دیوار یا نیم تاقی که در پشت دیوار برای نگهداری آن بسازند.

پدجفت چیست؟

تضاد،تنوع،کاری که برای بر هم زدن قرینه و یک نواختی در ساختمان انجام دهند.پا جفت.

پده چیست؟

درختان بی بار مانند شورانه تبریزی و سپیدار.در آذربایجان قره آغاج در تهران سیاه درخت و در جنوب بیاخ می

گویند.

پرورز بندی چیست؟

به معنای قاب بندی است.

پردالی چیست؟

منحنی قوس به صورت نیم دایره

پشت بند-(پدپیل) چیست؟

دیوار یا نیم تاقی که در پشت ساختمان یا دیوار (به منظور استوار داشتن آن) بسازند.

پکفته-پت کفته چیست؟

آجر،خشت یا سنگی که به طور عمودی در محل های خالی دیوار می چسبانند.

پنام چیست؟

عایق،دستمال و پارچه ای که موبداندر جلوی دهان خود می آویختند،کلا عایق یا مانعی برای رسیدن چیزی از یک

جسم به جسم دیگر است.

پناه چیست؟

در خانه یا ساختمان قسمت رو به آفتاب را گویند.

پنجه پی چیست؟

به بیرون زدگی پی از دیوار می گویند .

پنج او هفت چیست؟

پنج یعنی درگاه و اوهفتن یعنی پوشاندن،چفد معروف ایرانی است.

پوشش تخت چیست؟

پوششهایی که با استفاده از تیرهای چوبی به صورت صاف زده می شود.

پیمون چیست؟

اندازه و مقیاس،اندازه های مشخص و معینی که در طرح تکرار می شود.پیمون عرض در و شناخته شده به دو نوع

اصلی:پیمون کوچک به طول ۱۴ گره و پیمون بزرگ به طول ۱۸ گره

پیزرچیست؟

گیاهی شبیه نی و نی قلم است.

پیلک چیست؟

ستونک باریک و کوچکی که سرکوک  دو دیوار قرار گیرد.

پیس پیسه چیست؟

موزاییکهای رنگی جهت تزیین،همانند آنچه در کاخ بیشاپور مشاهده می شود.

تابش بند-تووش بند چیست؟

تیغه های نازکی که جهت جلوگیری از تابش مستقیم آفتاب در جلوی اتاقها قرار می گرفته است.(نمونه ای از پنام)

تاوه-(ظظرف گرد نان پزی):از دوران یک منحنی با خیز کم تاقی به نام تاوه بوجود می آید که معمولا در پوشش

زیر زمینها مورد استفاده قرار می گیرد.

ترکشی چیست؟

به ریسمان کشی می گویند.

ترک بندی چیست؟

نوعی از ساختمان تاق و گنبد به صورت شعاعی و ترک ترک است.

تنابه چیست؟

طنبی،تالار بزرگ،سرسرا را می گویند.

تونگان چیست؟

پیش کرده،مقرنس های سرستون،مانند سرستون های عالی قاپو و چهل ستون است.

تویزه چیست؟

دنده های اصلی پوشش تاق، لنگه، قالب، قوسی که با گچ و نی می سازند.

تیغه چیست؟

دیوار جداکننده باریک را می گویند.

تیرکش چیست؟

رخنه ای در زیر کنگره بارو،سوراخی که در شکاف آن تیر می اندازند.

جفت چیست؟

به قرینه سازی می گویند.

جهازه-پالانه چیست؟

برای جلوگیری از وارد شدن بار به صورت مستقیم بردرگاه ها،تاقی دیگر روی آن می زنند تا بار را به جزرها

منتقل نماید.

چلیپه چیست؟

پوشش سردرگاه را می گویند.

چفد یا چغد چیست؟

چفت، قوس، تاق و قوس، بالای درگاه

چغازنبیل چیست؟

چغا به معنی تپه،کوه، بلندی و چغازنبیل به معنی روی هم چیده شده است.

چفت آویز چیست؟

نوعی مقرنس که آویخته از سقف است.

چکادچیست؟

قله یا پیشانی،در ایوان ها فاصله بین تیزه قوس تا رخبام را گویند.

چلو-کرشک چیست؟

کنگلو مرا،ترکیبی از ماسه و رس طبیعی که به صورت بتن در آمده است.

چمانه چیست؟

نوعی قوس است که از تقاطع دو بیضی بدست می آید.

چندن چیست؟

چوب سختی است که از هندوستان می آورند، صندل

چهارستون چیست؟

جرزی که درچهارگوشه ی آن پیلک داشته باشد.

چهاربخش چیست؟

نوعی پوشش که از تقاطع دو تاق آهنگ بوجودمی آید.

خان خوره چیست؟

خان=کاروانسرا،خوره=محل،خان خوره بین راه شیراز،اصفهان که گلی مانند گل ارمنی دارد.

خفت افتادن چیست؟

به پایین افتادن از جایی یا چیزی می گویند.

خود چیست؟

پوشش رویین گنبد را می گویند.

خوانچه چیست؟

سقف آویخته ای که برای دهانه های بزرگ از تاق می آویزند.

خوانچه پوش چیست؟

قطعات مختلف کاربندی که بین دو تویزه را می پوشاند.

خیاره چیست؟

شیاره های روی ستون را می گویند.

خیز چیست؟

نسبت افراز به دهانه قوس را می گویند.

خیشخان چیست؟

هواکشهای روی پشت بام را می گویند.

دسکره چیست؟

کوشک وساختمانی که درمیان باغ های بیرون شهر و درروستاها و تفرجگاه ها می ساخته اند.

دوال چیست؟

عنصری که بعد از کلاف بندی پای تاق ها بر روی پنجره ها،جرزها،وبالای تاقچه ها با گچ و با شکلی ساده که

برجسته تر از دیوار است،می سازند.

رخبام چیست؟

پیش آمدگی لبه بام،لبه بام وجایی که نما سازی تمام می شود.

رگ چین چیست؟

چیدن ساده آجر و خشت و سنگ لایه لایه  برروی هم را می گویند.

رنگ بداقی چیست؟

رنگ نزدیک به بنفش که از دوره قاجاریه در کاشی سازی مرسوم شد.

رنگ نگون سارچیست؟

سیکلمه ، رنگ بنفش مانند گل نگون سار را می گویند.

رود زن چیست؟

بند و سدی که برای ذخیره آب در پیش رودها بندند.

روسوخته چیست؟

فلز روی سوخته(معرب آن راستختج) را می گویند.